Konum ve Tarihçe
Manisa'nın Akhisar ilçesine bağlı Yatağan köyü, il merkezinden 69 km, Akhisar'dan ise 17 km uzaklıktadır. Akhisar ilçesinin kuzey-batı doğrultusunda bulunan Yatağan Sırtları üzerinde bulunmaktadır. Deniz seviyesinden yaklaşık 500 m yüksekte bulunan köy, bir yanından verimli zeytinliklerle, diğer yanından mis kokulu çam ağaçlarıyla çevrilmiş güzel bir Ege köyüdür.
Yatağan, Oğuz Türklerinin Üçok boyu tarafından kurulmuştur. Anadolu'nun İslamlaştırılması ve Türkleştirilmesi ile yola çıkanlar, Anadolu'nun değişik köşelerine bir bir yerleşmeye başlarlar. Bu isimlerden biri olan Yatağan Mahmud Sultan da "Karapavli" denilen bu bölgeye yerleşir.
Yatağan Mahmud Sultan, yaklaşık olarak 1285 – 1375 yılları arasında yaşamıştır. Saruhan Beyliği’nin 1313 senesinde yaptığı bir savaşta Manisa’nın savunmasında ve ordunun maneviyatının yükseltilmesinde çok büyük rol oynayan Mahmud Sultan ve O'nun manevi terbiyesinde yetişen dervişleri, Saruhan Bey’in dikkatini çekerler. Kendisine hediye olarak da “Karapavli Köyü” arazisi verilir, hem de Akhisar’a kadar. Saruhan Bey bir de buyruk çıkarır ve: “Biz ki Alpagu Oğlu Saruhan Bey’iz. Mülkümüz içinde bulunan Karapavli nâm küffâr karyeyi evliyâullahtan ve tarîkat-ı âliye şeyhlerinden Yatağanlı Mahmud Sultan’a Akhisar’a kadar olan bütün arazi ve zeytinlikleri temlik ve vakfeyledik. Bundan gayri küffâr ismi Karapavli’yi de “Yatağan Mahmud Karyesi” diye tebdîl eyledik. Mahmud Sultan bundan akdam devlet-i âliyyemizin devamı için duada kusur etmeye…”. Ayrıca kızı Leylihan Sultan’ı da Yatağan Mahmud Sultan'a eş olarak verir.
Bu geniş ve verimli arazi yaklaşık 1519 yılına kadar Yatağan Mahmud Sultan ve O’nun soyundan gelenler tarafından kullanılmıştır. 19.yüzyılın başlarında Karaosmanoğulları tarafından bu arazi ve zeytinlikler yağmalanmış, arazi kısmen köy tasarrufundan çıkmıştır.
Nüfus ve Yönetim
1997 yılında 640 olan köy nüfusu, 2000 yılında 525'e düşmüştür. Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır. 1999 yılından beri bu görevi Hüseyin Fikirli sürdürmektedir.
Yatağan'da Zeytincilik
Yatağan ve çevresinde, zeytin tarımı, yüzyıllar öncesine uzanmaktadır. Ancak uzun yıllar tütüncülük köy ekonomisinin temelini oluşturmuştur. Bunun yanı sıra bağcılık ile insanların ihtiyacı olan tahıl ziraati de uzun yıllar sürdürülmüştür. Özellikle tütün üreticiliğinin çok zahmetli olması, tamamen el emeğine dayanması ve özen gerektirmesi, köy halkını yılın yarısına yakın süren tütün sezonu boyunca ova damlarında kalmalarına, dünyadan habersiz zor şartlarda yarı ilkel yaşam mücadelesi vermelerine sebep olmuştur.
1980'li yıllarda dışarıdan köye gelen tüccarların artması ve köy halkından İzmir semt pazarlarında tezgah yeri kiralayarak zeytin ticareti yapanların sayısının artması nedeniyle zeytinde çeşit ve talep artmıştır. Bu artan talep doğrultusunda zeytin ürününün daha fazla kazanç sağlaması, hızla açık arazilerin zeytinliklere dönüşmesi sonucunu getirmiştir.
Bu suretle, 1995 yılına kadar köylü, arazilerinin tamamını zeytinliğe çevirmiş, bu nedenle hayvancılık, tütüncülük gibi diğer tarım faaliyetlerini bırakarak, zeytin tarımına geçmiştir.
Günümüzde 12.000 dönüme yakın zeytin arazisinin çoğu Domat cinsi zeytinlerden oluşmaktadır. Eski ağaçların çoğu Uslu cinsi, az miktarı da Edremit'tir. Uslu çeşidi ağaçların çoğunun bir kaç yüzyıllık olduğu tahmin edilmektedir. Bunun dışında, geçmiş dönemlerde Gemlik cinsi dikilmişse de köyün rakımının (yaklaşık 460 m.) bu cinsin yetiştirilmesi için yüksek olması ve Domat'ın Gemlik'e göre getirisinin daha iyi olması, Gemlik ağaçlarının sökülüp yerine Domatların dikilmesiyle sonuçlanmıştır.
Gelenek
Yatağan, gelenek ve göreneklerine bağlı olan bir Alevi köyüdür. Patlıcandan yapılan Çığırtma en bilinen yemeğidir. Düğünlerde tüm köy gençlerinin birlikte oynadığı Seymen denilen halay, köyün en sevilen oyunu olarak da bilinir.
Yatağan'da ziyaret edebileceğiniz bir çok türbe bulunmaktadır. Dedecik, Kalburcu, Martla, Yâren Baba, Kırklar, Yediler, Hayran Mahmud ve daha ismi sayılmamış çok sayıda türbe ziyaret edilebilir. Muharrem ayında bu türbelerin başında adaklar adanır, kazanlar içinde aşureler pişirilir ve hayır olarak dağıtılır.
Ulaşım
Yatağan köyüne özel araçlarıyla gelmek isteyenler, Akhisar - Zeytinliova yolunun 11. km'sindeki yol ayrımından dönüp, Eroğlu ve Sünnetçiler köylerinin içinden geçerek ulaşabilirler. Bunun dışında, Akhisar'dan köye sabah saat 8'de, öğle saat 12'de ve akşam saat 16:30'da olmak üzere 3 defa minibüs seferi yapılmaktadır.
Altyapı Bilgileri
Köyde, ilköğretim okulu vardır. Ancak 1, 2 ve 3. sınıflar öğrenim görmektedirler. Üst sınıflar, taşımalı eğitimle Akhisar'daki 75. Yıl İlköğretim okulunda okumaktadır. Köyün içme suyu şebekesi ve kanalizasyon şebekesi vardır. Köye ayrıca ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır. Yıldan yıla modern görünüme sahip evlerin çoğaldığı köy, parke döşeli sokakları şirin ve küçük bir park içerisindeki köy konağı ile çamlarla kaplı tepelerin arasında görülmeye değer gerçek bir huzur ortamıdır.
Not:
Yatağan ile ilgili sağladığı bilgiler ve misafirperverliği için köy muhtarı sayın Hüseyin Fikirli'ye Zeytin Portalı olarak teşekkür ederiz.