Son Gezdiğiniz Ürünler:
Alışveriş Sepetim (boş)

Zeytinde Budama - 1


Zeytin Portalı | 2 Mart 2010 Salı, 09:16

Budama ağaca istenilen şekli vermek, uzun yıllar dengeli ve kaliteli, ekonomik verim almak için yapılan bir işlemdir. Budama ile ağaçta istenmeyen sürgün ve dallar çıkarılır. Gelişmesi istenen sürgün ve dalların da büyümelerine olanak sağlanır.
0 Yorum Bu yazı 136790 kere listelenmiştir.

1. Budama

Budama ağaca istenilen şekli vermek, uzun yıllar dengeli ve kaliteli, ekonomik verim almak için yapılan bir işlemdir. Budama ile ağaçta istenmeyen sürgün ve dallar çıkarılır. Gelişmesi istenen sürgün ve dalların da büyümelerine olanak sağlanır.
Zeytin bitkisinin yaşam süresi 3 devrede incelenir.

a. Gençlik Evresi

 
Bu devre çeşitlere göre farklı süreyi kapsar. Gençlik devresinin belirgin özelliği, sürgün faaliyeti ve gelişmenin kuvvetli olmasıdır. Bu devre gençlik kısırlığı devresi ile birlikte Gemlik çeşidinde 5-10 yıl iken, diğer çeşitlerde 20-25 yıla kadar çıkabilmektedir. Bu devrenin 3-5 yılı gençlik kısırlığı devresidir. Verimsiz devreyi de kapsayan gençlik devresi 20-25 yıldır.
 

b. Verim Devresi

 
Gençlik devresinden sonraki 40-50 yıllık süre verimlilik devresidir. Bu süre çeşide, uygulanan kültürel işlemlere bağlı olarak değişir. 40-50 yıl arasındadır. Bu dönemde ağaçlar, düzenli olarak meyve vermekle birlikte belli miktarda da sürgün gelişimini devam ettirirler. Yani ağaçlar fizyolojik dengededirler.

c. Yaşlılık Devresi

 
Yapılan kültürel işlemler, iklim, toprak ve çeşit özelliğine göre yaşlılık dönemi 70-80 yıldan itibaren başlar. Bu devrede ağaçlar yeterli miktarda sürgün ve meyve gözü oluşturamazlar. Ağaca yeniden verimlilik kazandırılması için yenileme işleminin yapılması gerekir.

Zeytin ağacında budama yapılırken bu her üç yaşam devresi için ayrı ayrı seviyelerde ve ayrı ayrı yöntemde budama yapılmalıdır.

2. Budama Zamanı

Budama zamanı bölgelere, ekolojik koşullara, yetiştirme amacına, don ve soğuklardan etkilenme, zeytin dal kanseri ile bulaşık olma vb. durumlara göre değişiklik gösterir.

Genel anlamda budama, hasat bittikten sonra yapılabilir. Ancak soğuk ve don riskinin olmadığı, kışı ılık geçen bölgelerde aralık ayından itibaren, budama yapılabilir. Soğuk ve don riskinin olduğu bölgelerde ise don tehlikesi geçtikten sonra budama yapılmalıdır. Bu tehlike, bölgelere göre değişmekle birlikte, genelde mart-nisan aylarından sonra geçer.

Soğuk ve dondan zarar gören ağaçlarda don zararının netleşmesi için budama geciktirilmelidir. Bu ağaçlarda budama, donun yaptığı hasara göre yaz içerisinde yapılabilir.

Sofralık yetiştiricilikte ürün kalitesini arttırmaya yönelik normal budamanın dışında yaz içerisinde de budama yapılabilir. Bu budamada aralanan dallarla ürün seyreltilir. Böylece tane (meyve) iriliği arttırılarak, kalite yükseltilmiş olunur.

Zeytin dal kanseri ile bulaşık bahçeler, zeytin dal kanseri ile sporlarının yayılmaması için, yazın havaların çok sıcak olduğu temmuz-ağustos aylarında budanmalıdır.

3. Budama Aralığı

Budamanın kaç yılda bir yapılacağı yetiştirme amacı, ekolojik koşullar, ağacın gelişme durumu, yaşı, zeytinin çeşidi ve periyodisite durumuna göre değişir. Periyodisiteyi azaltmak için verimli yılı takip eden 2. yılda budama yapmamak gerekir. Bu da az oranda oluşan çiçeklerin meyveye dönüşmesini sağlar, kısmen periyidisiteyi azaltmış olur. Sofralık amaçlı yetiştiricilikte, ürün kalitesinin yükseltilmesi için, periyodisite göstermeyen çeşitlerde her yıl aralama yapılabilir.

Budama sıklığı çeşidin performansına bağlı olarak, ürün kalitesini ve sürekliliğini sağlayacak aralıkta yapılmalıdır. Genel anlamda verimli yılın başında (kışın çiçeklenmeden önce) aralama budamayla bir miktar ürünün seyreltilmesi şeklinde yapılmalıdır. Çünkü aşırı verimli yılda, çok meyveli ağaçtaki sürgün gelişmesi yetersiz olur. Bu durum bir sonraki yılda çiçek oluşumunu olumsuz etkiler. Dolayısıyla verim yılını takip eden 2. yılda ürün ya hiç olmaz ya da çok az olur. Dengeli verim için, iyi bir bakım programı ile birlikte, aralama budamayla ürün-sürgün dengesi oluşturulmalıdır.

4. Budamanın Fizyolojisi

Zeytin ağacında yaşam sürecinin gençlik, ürün ve yaşlılık olarak üç devreden oluştuğunu belirtmiştik. Yapılacak budamaların her bir devreye uygun olması gerekmektedir. Genelde bitki, uygun yetişme koşullarında, organlar arasındaki içsel dengeyi oluşturur. Bitki ihtiyaç duyduğu besin maddelerini, kökleri vasıtasıyla ham suyu ve mineral maddeleri absorbe ederek  gövde ve dallar vasıtasıyla yapraklara iletir. Yapraklardan ise fotosentez ile üretilen organik bileşikleri, karbonhidratları işlenmiş durumda yukarıdan aşağıya doğru ince kılcal köklere kadar iletir. Böylece bitki (ağaç) aşağıdan yukarıya ve yukarıdan aşağıya doğru besin döngüsünü tamamlayarak beslenir.

Budamalarda, bitki tarafından oluşturulan yaprak/kök oranının yüksek tutulmasında yarar vardır. Yapılan araştırma ve gözlemlerde, budama ile ince dalcıkların aşırı derecede kesilmesi, uzaklaştırılması, yaprak/kök oranını düşürdüğü, kök sisteminin zayıflaması sonucu ağacın yeterli beslenemediği, bunun sonucu olarak da zayıflayıp verimden düştüğü görülmüştür.

Yaprak/kök oranı yanında yaprak/odun oranını da korumak gerekir. Bu oranların bozulması durumunda, ağaç bir yandan bu oranları dengelemeye çalışırken, bir yandan da eski taç hacmine ulaşmak için çaba harcar. Kuvvetli vejetatif gelişme sonucu, daha az verimli sürgünler oluşturur. Bu da verimi düşürür.

Yaprak/kök, yaprak/odun oranlarını korumak için, genç ağaçlarda aralıklı hafif budamalar, verimli ve yaşlı ağaçlarda ise aralıklı sert budamalarla bu oran korunmalıdır. Bu oranların korunduğu bahçelerde verim ve kalitenin yükseltilmesi yanında periyodisite de azaltılmış olunur.

5. Budama Seviyesi

Şekil ve ürün budamasında budama seviyesi, yetiştirme amacına (sofralık veya yağlık), ağacın yaşına, verime, sürgün gelişmesine, yağış durumuna ve budama aralığına göre değişir.

Budama, dal kısaltma, uç alma veya dipten çıkarma şeklinde yapılır. Dal üzerindeki sık ve birbirini gölgeleyen sürgünler dipten çıkarılır. Bu uygulama hem seyreltme hem de ışıklanmayı ve güneşlenmeyi sağlar. Yapılan bu işleme seyreltme budaması denir. Diğer bir yöntemde de uç alma şeklinde yapılır. Ucu kesilen dal üzerindeki gözler sürer. Genelde bu yöntem altta kalan dallara gölge yapan, onların çıplaklaşmasına yol açan, kuvvetli büyüyen dallara uygulanır. Böylece altta kalan dalın ışıklanması ve gelişmesi sağlanmış olunur.

Zeytin ağacının üst kısmındaki ve ortadaki dallar en iyi ışıklanan ve kuvvetli süren dallardır. Bu dalların verimi az, yağ kalitesi yüksektir. Ana gövdeye ve ana dallara daha geniş açıyla yatay gelişen dallar daha az ışıklanırlar. Bu dallar bol verimli olup, daha çabuk yaşlanıp verimden düşerler. Ağacın tacının iç kısmında kalan dallar ise gölgede kaldıkları için daha az ışıklanırlar. Bu dalların gelişmeleri zayıf olup, az ürün verirler.

 

Bölüm 2: Zeytinde Budama - 2

Bölüm 3: Zeytinde Budama - 3

Bölüm 4: Zeytinde Budama - 4

 

Kaynak: Bu yazı, TC Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Manisa İl Müdürlüğü'nün "Zeytin Yetiştiriciliği" (Ağustos 2008) kitabından alınmıştır. 



Facebook'ta Desteğinizi Bekliyoruz!

Detaylı Arama

Yorumlar

Yorum Ekle
 
Henüz bir yorum yapılmamış!


Tanıtılan Ürünlerden Seçmeler :


Popüler Etiketler


ZEYTİN PORTALI


Zeytin Portalı'ndaki yeni yazılar e-posta adresinize gelsin ister misiniz? Üye Olun yeni yazıları size gönderelim! ×