4- Güneydoğu Anadolu Bölgesi: Gaziantep, Kilis, Adıyaman, Şanlıurfa, Mardin illerinde zeytincilik yapılmaktadır. Büyük oranda zeytincilik potansiyeline sahip olmasına rağmen bölgedeki yüksek sıcaklık ve yetersiz yağışlar zeytinciliğin yayılmasını olumsuz yönde etkilemektedir. Bölgede antepfıstığı ve zeytin rekabet halindedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi zeytin çeşitliliği bakımından en zengin bölgemizdir. Türkiye zeytin dane üretiminin %4,9 unu karşılamaktadır.
Bölgenin en yaygın çeşitleri; Kilis Yağlık, Nizip Yağlık, Halhalı (Derik), Eğriburun (Nizip) ve Kan Çelebi gibi çeşitleri çok yaygındır. Ayrıca Belluti, Hursuki, İri Yuvarlak, Eğriburun (Tatayn), Halhalı Çelebi, Hamza Çelebi, Hırhalı Çelebi, Kalembezi, Mavi, Melkabazı, Tesbih Çelebi, Yağlık Çelebi, Yağlık Sarı Zeytin, Yuvarlak Çelebi, Yuvarlak Halhalı, Yün Çelebi ve Zoncuk diğer bölge çeşitleridir.
Bölgenin Önemli Çeşitleri:
Eğriburun: Orijini Gaziantep ilinin, Nizip ilçesidir. Ağacı orta kuvvetlidir. Orta büyüklükte, etek kısmı yayvan yuvarlak bir taç oluşturur. Yaprak şekli orta uzun, geniş eliptiktir. Meyveleri oval ve küçüktür. Meyve ucu aşağı doğru kargaburnu gibi büküktür. Uçta meme bulunur. Verimi habitusuna göre oldukça iyidir. Periyodisite gösterir. Düşük sıcaklıklardan etkilenir. Siyah ve yeşil sofralık olarak değerlendirilir.
Halhalı: Orijini Mardin ilinin Derik ilçesidir. Ağacı orta kuvvette gelişir ve yuvarlak bir taç oluşturur. Dallanma durumu iyi ve dallar giyimlidir. Meyve orta büyüklükte, yuvarlağa yakın oval şekillidir. Meyve ucu yuvarlaktır. Verimi orta düzeydedir. Kuvvetli periyodisite gösterir. Soğuğa karşı aşırı duyarlı değildir. Yeşil olum döneminde hasat edilen ürün kırma zeytin tipinde işlenmekte, siyah olum döneminde toplanarak siyah sofralık veya yağlık olarak değerlendirilmektedir.
Kalem Bezi: Orijini Gaziantep ilinin Nizip ilçesidir. Ağacı orta kuvvette olup dağınık görünümlü sarkık bir taç yapısına sahiptir. Meyve çok küçük olup şekli yuvarlağa yakın ovaldir. Meyve ucu yuvarlaktır. Verimli bir çeşit olup periyodisite gösterir. İrili ufaklı ve yağ bakımından zengin olan meyveler kendi ekolojisinde yağlık olarak değerlendirilir.
Kan Çelebi (Üstteki Fotoğraf): Orijini Gaziantep ilinin Nizip ilçesidir. İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir. Büyük, yayvan, yuvarlak bir taç oluşturur. Meyveler çok iri ve şekli yuvarlaktır. Meyve ucu genellikle yuvarlaktır. Verimi iyi düzeyde olup periyodisite gösterir. Olgunlaşan meyve pembe-kırmızı renk alır, meyve özsuyu da pembe veya kırmızı renktedir. Yeşil sofralık olarak değerlendirilmekle birlikte pembe olum döneminde hasat edilerek çizme pembe zeytin tipinde de işlenebilir.
Kilis Yağlık (Soldaki Fotoğraf): Orijini Kilis ilidir. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin toplam ağaç varlığının yaklaşık %52 sini oluşturur. Ağacı orta kuvvetlidir. Hızlı gelişir, orta büyüklükte yayvanca ve sarkık bir taç oluşturur. Meyveleri irili ufaklı olup yuvarlaktır. Taç büyüklüğüne göre iyi verim verir. Kuvvetli periyodisite gösterir. Soğuğa duyarlı değildir. Yağlık olarak değerlendirilir.
Nizip Yağlık: Orijini Gaziantep ilinin Nizip ilçesidir. Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki ağaç varlığının yaklaşık %38 ini teşkil eder. Ağacı orta kuvvetlidir. Büyükçe bir taç oluşturur. Meyveleri irili ufaklı yuvarlağa yakın silindirik şekildedir. Meyve ucu genellikle düz, bazılarında içe doğru çöküktür. Verimi orta düzeydedir. Periyodisite gösterir. Sıcağa ve kuraklığa aşırı duyarlı değildir. Yağlık olarak değerlendirilmeye uygunolmakla birlikte iri meyveler siyah sofralık olarak işlenerek bölgede ailelerin yemeklik zeytin ihtiyacını karşılamak üzere değerlendirilmektedir.
Yağ Çelebi (Soldaki Fotoğraf): Orijini Gaziantep ilidir. Ağacı orta kuvvette, orta büyüklükte, sarkık bir taç yapısına sahiptir. Meyveleri iri, uzun oval şekillidir. Meyve ucu aşağı doğru bükümlü olup, uçta meme oluşumu bulunur. Taç hacmine göre verimi iyi sayılır. Periyodisite gösterir. Kendi ekolojisinde yağlık olarak değerlendirilir. Fakat iri olan meyveleri sofralık olarak da işlenebilir.
Kaynak: İzmir Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Yayınları
Bölüm 1: Bölgelere Göre Yerli Zeytin Çeşitleri - 1
Bölüm 2: Bölgelere Göre Yerli Zeytin Çeşitleri - 2
Bölüm 3: Bölgelere Göre Yerli Zeytin Çeşitleri - 3
Bölüm 5: Bölgelere Göre Yerli Zeytin Çeşitleri - 5