Mümtaz Gökçebağ'ın kaleme aldığı "Yağhanelerde Ar-Ge Çalışmaları" yağhane sahiplerine kendi boyutlarına bağlı olarak belli düzeylerde Ar-Ge çalışmalarını nasıl yapacaklarını anlatan çok yararlı bir yazı. Sayın Mümtaz Gökçebağ'a katkılarından dolayı teşekkür ederiz.
Mümtaz Gökçebağ kimdir?
16 Mart 1952 Denizli Çal'da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini Denizli’de tamamladı. 1970 yılında Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesine girdi, 1974 kimya mühendisi olarak mezun oldu. Askerlik ve yurt dışı çalışmalarından sonra 1976 yılında Sağlık Bakanlığına girdi. 2 yıl Kütahya Halk Sağlığı Laboratuarının kuruluşunda çalıştıktan sonra 1978 yılında İzmir Hıfzıssıhha Enstitüsü bitkisel yağ analizleri bölümüne geçti. 1980 yılında devlet memurluğundan ayrılıp özel sektöre geçti ve 1993’e kadar yağ sektöründe hemen her kademede kalite kontrol işlemlerinde çalıştı. 1993 yılında Çevre Bakanlığının Manisa il müdürlüğünün kuruluş çalışmalarına katıldı. 1994 yılında ise Ege Üniversitesi Mühendislik Fakültesine geçti ve burada çeşitli bölümlerde daha çok yönetici olarak çalıştı. 2001 yılında emekli oldu ve Aydın Borsası gıda kontrol laboratuarının kuruluşunda ve akreditasyon işlemlerinde görev aldı. 2002 yılında buradan ayrılıp, önce özel sektörde daha sonra 2003 yılında ise bu kez İzmir KOSGEB bünyesinde kurulmakta olan AB destekli akredite tekstil laboratuarının kuruluşu çalışmalarına katıldı. 2004 yılı yaz başında rahatsızlanarak aktif mühendislik yaşantısına nokta koydu. O tarihten beri çeşitli kuruluşlara danışmanlık yaparak bitkisel yağ sektörüne olan ilgisini sürdürmektedir.
İÇERİK
İşletmenizde bir laboratuarınız varsa, onu aynı zamanda araştırma ve geliştirme (kısaca arge) amaçları için de kullanabilirsiniz. Arge çalışmaları, bilinenin aksine yalnızca büyük holdinglerin yeni ürünler ortaya koymak için yaptıkları çalışmalar değildir. İşletmede çıkan sorunların çözümü de arge tanımı içinde yer alır. Böylece her işletme için kendi boyutuna bağlı olarak belli düzeylerde arge çalışmalarından söz edilebilir. Aklımıza takılan bir soru, işletmenin o güne değin hiç karşılaşmadığı bir sorun, yeni bir durum bizi araştırmaya zorlar. Böylece, işletmelerde arge çalışmalarının itici gücünün karşılaştığımız sorunlar olduğunu görürüz. İşte bu nedenle iş yerlerinde bilim için bilim yapılmaz, hedef bize zaman ve para kaybettiren çeşitli sorunların çözümüdür. Salt bilimsel araştırma akademik kuruluşların işidir. İşte size bir kaç örnek.
Benim danışmanlığını yaptığım yağhanelerden birisinde ilginç bir tartışma çıkmıştı. Müşteri getirdiği zeytinlerin düşük asitli olduğunu, oysa kendisine yüksek asitli yağ verildiğini iddia ediyordu. İşin ilginç yanı, yağhane ustası da, adamın getirdiği zeytinlerin çok iyi durumda olduğunu ve ürünün yüksek asitli çıkmasına şaşırdığını söylüyordu. Yani sorun her zamanki gibi, yağhane koşullarının iyi ayarlanamaması gibi görünüyordu ama usta kendinden çok emindi. Sonuçta her iki taraf da kendini haklı hissediyordu ve böylesi durumlar kavga için mükemmel ortamlardır. Araya girdik müşterinin bahçesinden bir miktar daha zeytin getirttik. Onları bir güzel yıkayıp kuruladım. Sonra bir avuç kadarının çekirdeklerini çıkardım ve bildiğiniz havuç suyu çıkarmaya yarayan mutfak robotlarından birisi aldım ve zeytinleri onun içine attım. Üzerine de bir bardak su ilave edip aleti çalıştırdım. Bu şekilde tamamı emülsiyon halinde bir karışım elde ettim. Karışımı yüksek devirli santrifüjden geçirdiğimde, santrifüj tüplerinin üzerinde pırıl pırıl zeytinyağları beni bekliyordu. Onların asitliklerine bakınca, yüksek değerlerin yağhanenin çalışma koşullarında değil, doğrudan zeytinin kendisinden kaynaklandığını göstermiş olduk.
İşletmede oluşan sorunların çözümünde, işletmeyi olabildiğince gerçekçi bir şekilde laboratuarda taklit etmek son derece yararlıdır. Üstelik basit bir mutfak robotu ve hızlı bir santrifüj işimizi rahatlıkla görür.
Size sorun yaratan her şey bir ar-ge konusu olabilir. Örneğin elimizde 0,8 asitli 500 kg yağ var. Bunu 1.0 asitli 750 kg yağ ile karıştırdığımızda nasıl bir ürün oluşacağını size en iyi şekilde olayı laboratuarda küçük ölçekte karıştırarak öğrenebilirsiniz. Basitçe 0,8 asitlik yağdan 5 gr, 1.0 asitli yağdan 7,5 gr alır, bir güzel karıştırırsınız. Böylece elinizde henüz gerçekleşmemiş karışıma ilişkin iyi bir örnek olur.