Son Gezdiğiniz Ürünler:
Alışveriş Sepetim (boş)

Dünya'da Uygulanan Başarılı Tarımsal Kooperatifçilik Örnekleri - 1


Zeytin Portalı | 17 Mart 2010 Çarşamba, 12:32

İspanya'da zeytinyağının yüzde 70'i kooperatifler tarafından üretilmekte ve pazarlamaktadır. Hollanda'da üretilen sütün yüzde 97'si, çiçek üretimi ve pazarlamasının yüzde 95'ini kooperatifler gerçekleştiriyor. Almanya'da süt üretimi ve pazarlamasının yüzde 76’sı, hububatın yüzde 70'ini, yaş meyve ve sebzenin yüzde 60'ını ve tüm tarım ürünlerinin yüzde 55'ini kooperatifler üretip pazarlamaktadır.
0 Yorum Bu yazı 71899 kere listelenmiştir.

Dünya'da Kooperatifçilik

Kooperatifler, karşılıklı yardımlaşma esasına göre kurulmuş sistemlerdir. Mali güçleri belirli bir işi ve hizmeti yerine getirmeye yetmeyen kişilerin güçlerini bir kurum altında birleştirerek bu hedeflerinin gerçekleştirmesini sağlayan sistemlerden birisi de kooperatiflerdir. 

Piyasa mekanizması içinde kooperatifler, bazı mal ve hizmetlerin sunumunda ortaklarının pazarlık gücünü arttırmada, sermaye birikimini sürekli kılarak (ve sermayeyi sosyalleştirerek) ekonomik büyümeye katkıda bulunmada, "üretim ve bölüşüm" sürecini birbirleriyle ilişkilendirerek ekonomik tıkanıklığı aşmada, pazarlık gücünü toplulaştırarak dev firmalar karşısında rekabeti korumada ve piyasaların yapısını ve işlemesini düzenlemede önemli görevleri yerine getiren kuruluşlardır.  

Özel sektör ve kamu sektörünün yanında üçüncü sektör olarak kabul edilen kooperatifler, aynı amaçlara sahip çıkan, aynı prensipleri ve ayni değerleri paylaşan kuruluşlardır.   

Kooperatifçilik yeryüzünün en büyük sosyoekonomik akımı niteliğini taşımaktadır. 2006 itibariyle 92 ülkeden 230 ulusal ve bölgesel kuruluş ile 800 milyondan fazla bireysel ortağı bulunan dev bir kurum niteliğindedir. Birleşmiş Milletler, 1994 yılı için 3 milyara yakın yani dünya nüfusunun yarısının geçimlerinde kooperatiflerin katkı sağladığını tahmin etmektedir. 

Kooperatifçilik bazı verilerle ifade edilecek olursa;

  • Kanada'da 3 kişiden 1’i, Norveç'te 3 kişiden 1’i, ABD'de 4 kişiden 1’i kooperatif ortağıdır.
  • Birleşik Devletler’de; 30 kadar kooperatifin yıllık iş hacmi 1 milyar USD’ın üzerindedir. Top 100 ABD kooperatifi, 117 milyar USD’lık bir gelir elde etmektedirler. Ek olarak, çiftlik sahibi 3 400 kooperatif, tarım ürünleri pazarının yaklaşık % 30’unu ellerinde bulundurmaktadırlar.
  • Çin’de 180 milyon insan kooperatif şemsiye altında toplanmıştır.
  • Hindistan’da 90 000 tarımsal ürün işleme ve pazarlama kooperatifi bulunmaktadır (1993); süt toplama, işleme ve pazarlama bakımından Hindistan kooperatifçiliği dünya ölçeğinde bir başarı örneğidir: 57 000 süt kooperatifinde 6 milyon çiftçi örgütlenmiştir; Hindistan’da tarımda kullanılan gübrenin yüzde 34?ü kooperatifler kanalıyla temin edilmektedir.
  • Kanada’da buğday ve tahılların yüzde 75’ini kooperatifler pazarlamaktadırlar.
  • Tüm Avrupa kıtasında kooperatifler 5 milyon insan istihdam etmektedir. 15 üyeli Avrupa Birliği (AB)’inde 180 000 kooperatif 3 milyondan fazla işçi çalıştırmaktadır.
  • Hollanda'da üretilen sütün yüzde 97'si, çiçek üretimi ve pazarlamasının yüzde 95'ini kooperatifler gerçekleştiriyor. Almanya'da süt üretimi ve pazarlamasının yüzde 76’sı, hububatın yüzde 70'ini, yaş meyve ve sebzenin yüzde 60'ını ve tüm tarım ürünlerinin yüzde 55'ini kooperatifler üretip pazarlamaktadır.
  • Danimarka'da et ve süt üretiminin yüzde 98'i kooperatiflerce gerçekleştirilmektedir. Ayrıca ihracatta da bu kooperatiflerin çok önemli bir etkinliği vardır.
  • İspanya'da zeytinyağının yüzde 70'i kooperatifler tarafından üretilmekte ve pazarlamaktadır.
  • Portekiz'de tarımsal kredilerin yüzde 66'sını tarım kredi kooperatifleri vermektedir.
  • Fransa ve Hollanda'da kooperatiflerin sahip olduğu bankalar ülkenin en büyük 5 bankası arasında yer almaktadır (Kaynak: ICA).

Kooperatifler birçok ülkede önemli başarı düzeylerine ulaşmışlardır:

  • Japonya’da, kırsal kesimin kalkındırılmasında kooperatifler büyük rol oynamışlardır.
  • ABD’de, kırsal kesimin aydınlanmasında ve elektrik enerjisi temininde büyük başarılar göstermişlerdir.
  • Romanya’da kooperatifler ülkenin en iyi gezi ve dinlence örgütünü kurup çalıştırmaktadırlar.
  • Fransız tarım kooperatifleri yeryüzündeki ikinci en büyük kredi ve bankacılık sistemini gerçekleştirmişlerdir.  

ABD 1930’lardan, AB 1960’lardan bu yana tarımını ithalatçı yapıdan çıkarıp ihracatçı bir yapıya dönüştürmüşlerdir. Bu dönüşüm sürecinde çiftçilerin ilk el pazar ve sanayi organizasyonlarının örgütlenmesini sağlayacak şekilde, kendi kooperatifleri ile yer almalarını sağlayıcı politikalar izlenmiştir. Örneğin 1920’li yıllarda ABD kırlarında yaygın bir kooperatifleşmenin sağlanabilmesi için Amerikan hükümetleri 69 milyar dolar bir kaynak ayırmış ve kırsal kesimin örgütlenmesi için yaygın bir yayım süreci başlatılmıştır. 

AB’de Kooperatifçilik

AB ülkelerinde kooperatifler, şirketler gibi ticari ve kar amaçlı kuruluşlar olarak görülürler. Ekonomik faaliyetlerinde kar elde etmeye çalışırlar ve elde ettikleri karları ortaklarına dağıtırlar.

AB ülkelerinde hükümetler çıkartılan yasalarla kooperatif ve şirketlere yapacakları ekonomik faaliyetlerini sorunsuz yürütebilmeleri için çeşitli avantaj ve esneklik sağlarlar. Genellikle kooperatif birlikleri bünyelerinde yeni kooperatifler oluşturarak ve şirketler kurarak örgütlenirler.

Özellikle AB ülkelerinde kooperatifler bütünleştirici bir role sahiptir. 1981 yılından bu yana değişik AB politikalarından dolayı kooperatifler giderek önemli bir yer almaya başlamışlardır. 1983 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen bir karar, Birlik organları ile Avrupa’daki kooperatifçilik ilişkisi bakımından önem taşımaktadır. Karar ile bir yandan Birlik organlarının ve üye ülkelerin, kooperatiflere daha fazla önem vermeleri gereği vurgulanırken diğer yandan da kooperatiflerin ilgili piyasalarda önemli payları olduğu dolaysıyla ekonomik ve sosyal bir gücü temsil ettikleri, toplumun vazgeçilmez bir parçası oldukları, özellikle tarımsal kooperatiflerin küçük çiftçilerin temel yapılarını koruyarak üretim etkinliğini arttırdıkları, yeni iş yaratmada ve çalışma şartlarının iyileştirilmesinde önemli rol oynadıkları belirtilmekte, kooperatif birlikleri ile Birlik organları arasında daimi bir işbirliği ve dayanışma öngörülmektedir. Bu kararla Birliğin kooperatifçilik hareketini desteklemesinin kendi yararına olacağı kabul edilmektedir. 

Bugün AB genelinde bulunan toplam 125.000 kooperatifin, 32.000'i tarımsaldır. Toplam 70 milyon kooperatif ortağının ise 24 milyonu tarımsal kooperatif ortağıdır. AB ülkelerinde tarım sektöründe kooperatif hareketleri, büyük ağırlığa sahiptir. Toplulukta kooperatiflerin payı tarımsal girdi sağlamada %55, pazarlamada %65 ve dış satımda %50'den fazladır. 

AB ülkelerinde özellikle tarımsal  kooperatifler ayrı bir öneme sahiptir. Birlik tarımın gelişmesinde, yönlendirilmesinde, sanayileşmesinde ve finansmanında tarımsal kooperatifler itici güç durumundadır.  Avrupa ülkeleri de İkinci Dünya Savaşı sonrasında tarımda kooperatifçiliği yeniden keşfetmiş, bir yandan AB çiftçileri meslek odaları içinde örgütlenirken diğer yandan da kooperatifler içinde ekonomik olarak örgütlenmişlerdir.

AB ülkelerinde faaliyet gösteren tarım kooperatifleri, Avrupa alanında temsil edilmek üzere, 1959 yılında COGECA (AB ülkeleri tarımsal işbirliği organizasyonu) kurulmuştur. Söz konusu kuruluş Birlik yetkileri tarafından Avrupa Birliği düzeyinde tarımlık ve balıkçılık kooperatiflerinin resmi sözcüsü olarak kabul edilmiştir.

Üretici örgütleri, üretim, hasat, depolama, paketleme ve ürünlerini pazarlama konularında birlikte hareket eden üreticilerden oluşan, gönüllülük esasına dayalı olarak kurulmuş ve ilgili Üye Devlet tarafından tanınmış olan tüzel kişilerdir.

Amaçları; üretimin, kalite ve miktar açısından talebe göre ayarlanmasını ve planlanmasını sağlamak, arz yoğunluğunu teşvik etmek ve üyeleri tarafından üretilen ürünlerin pazarda yer almasını sağlamak, üretim maliyetlerini azaltmak ve üretici fiyatlarında istikrarı sağlamak ve özellikle su,  toprak ve peyzaj kalitesini koruyacak ve biyo çeşitliliği muhafaza edecek üretim uygulamalarının, üretim tekniklerinin ve çevreyle dost atık yönetimi uygulamalarının yaygınlaştırılmasını sağlamaktır. Üretici örgütleri aşağıdaki şekilde örgütlenmiş ve gruplandırılmıştır.

a. Üretici lehine siyasal lobi yapan ve Ziraat Odaları’nı kapsayan Mesleki Örgütler 

b. Üreticinin ekonomik çıkarlarını ve haklarını koruyan Kooperatifler 

c. Ürün bazında, üretim planlamasından üretim tekniklerine kadar çalışmalar yapan Üretici Birlikleri 

d. Bir konu ile ilgili bütün tarafların (üretici, aracı, işleyici, iç ve dış pazarlayıcılar vs) bir araya gelmesiyle oluşan Branş Birlikleri

  • COPA: AB Tarımsal Organizasyonlar Komitesi
  • COGECA: Avrupa Tarımsal Dayanışma Genel Komitesi 
  • CEJA: Avrupa Genç Çiftçiler Konseyi 
  • CEFFAR: Tarımsal ve Kırsal Yaşam için Avrupa Eğitim ve Geliştirme Merkezi 
  • EFA: Avrupa Tarım İşçileri Federasyonu 
  • CEA: Avrupa Tarım Konfederasyonu 
  • IFAP: Uluslararası Tarım Üreticileri Federasyonu     

Bu organizasyon bünyesinde yer alan kooperatifler başlıca iki temel alanda faaliyet göstermektedirler.

  • Üyelerce üretilen tarımsal ürünlerin pazarlanması
  • Üye kooperatiflere girdi kaynaklarının sağlanması

Tarımsal Kooperatifler; tarımsal girdi sağlanmasında %50’den fazla, ürünlerin toplanması, işlenmesi ve pazarlanmasında %60’dan fazla paya sahiptirler.

AB ülkelerinde kooperatiflerin, ekonomik birimler olmanın yanında birçok sosyal hizmeti mevcuttur. Kırsal kesimde yaşayan kadınların ve gençlerin eğitimi,  bilinçlendirilmesinde önemli roller üstlenmiştir. Yine bu kapsamda yöre halkının ekonomik ve sosyal faaliyetlere katılımının sağlanması, yerel, bölgesel ve ulusal boyutta temsil edilmesi de yine kooperatifler ve kooperatif ortaklığı yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ayrıca kooperatiflerin temel birçok konuda danışmanlık servisleri bulunmaktadır. Üreticiler arasında işbirliğinin tüm sektörler bazında geliştirilmesi, gerçekleştirdikleri önemli çalışmalardan biridir.  

Avrupa Birliği ülkelerinde tarımsal kooperatifler değişen ekonomik koşullara ayak uydurabilmek için kooperatifçiliğin temelini oluşturan ilkelerin özünü kaybetmeden yeniden yorumlanarak uygulanmasında bazı ekler yapmışlardır.  

Mevcut ekonomik koşullarda ortaklarının ürününü korumak ve değerlendirmek olan temel amaç, zamanla paranın ekonomide artan rolü ile rekabet gücünün arttırılması gibi hedefler de içermektedir. 

Kooperatiflerin çalışma alanları artık eskisi gibi yöresel alanla sınırlı kalmayıp, bölgeler ve uluslararası boyutlara taşınmaktadır.

Gelişmiş ülkeler, özellikle AB ve ABD, yoğun girdi ve teknoloji kullanımı ve tarıma yaptıkları büyük sübvansiyon ve desteklerle aşırı bir tarımsal üretime ulaşmışlar ve pek çok tarımsal üretimde ihracatçı konuma gelmişlerdir. Son yıllarda bu üretimi eritebilmek için gelişmekte olan ülkelerin mali sıkıntılarından yararlanılarak, bu ürünleri onlara pazarlama yollarını, "yeniden yapılanma programları ve kredileri" ile Dünya Bankası ve IMF aracılığı ile dayatmışlardır. 

İspanya'da Kooperatifçilik 

İspanya’da kooperatifçilik, hareketi 19. yüzyılda başlamış, 1975 yılından sonra demokratik koşullar içerisinde faaliyetlerini sürdürmüştür.  1980’li yıllarda ortak sayıları hızlı bir şekilde artarken, ulusal düzeyde "İspanya Tarım Kooperatifleri Birliği" kurulmuştur.

Avrupa Birliği ülkeleri arasında sadece İspanya, Portekiz ve İtalya Anayasası’nda kooperatiflerin gelişmesi için düzenleme yer almıştır. İspanya Anayasası’nın 129. maddesi 2. fıkrasında kooperatiflerin gelişmesi özel yasalarla düzenleneceğine yer verilmiştir.  Bu nedenle 1987 yılında İspanya Cumhuriyeti’nde "Genel Kooperatifçilik Yasası" yürürlüğe girdi. Ülkenin kendi hukuki yapısının uygun olarak hür girişimciliği teşvik eden Federal Yasalar da vardır. Bölgeler arasında farklılığa rağmen Ulusal Tarım Yasası’nda kooperatiflerin yapısı ve amaçlarının Uluslararası Kooperatifler Birliği “ICA”nin evrensel ilkelerine uygun olması koşuluna yer verilmiştir.

İspanya kooperatiflerinin organları diğer birçok ülkeden farklı olarak dört tanedir. Bunlar genel kurul, yönetim kurulu, kooperatifi işletme olarak idame eden kurul ve denetim kurulu şeklinde düzenlenmiştir. En üst organ genel kuruldur ve ana sözleşmenin değişikliği, ortaklıktan çıkarılma ve kooperatifler arasında birleşmeler onun yetkileri arasında yer alır. Birinci derece kooperatifin kuruluşu için en az 5 kişi gereklidir. Yönetim kurulunu genel kurul seçer. Yönetim kurulu ortakların ortaklık hakları ile idari işlerden sorumludur. Yönetim kurulu başkanı kooperatifi üçüncü şahıslar ve kurumlar nezdinde temsile yetkilidir. Üçüncü organ olan kooperatifin işletme ile ilgili faaliyetlerini yürüten teknik organdır. Yönetim kurulu tarafından üretim, finans ve satışla ilgili konularda karar almaya yetkili kılınan bir ara organ durumundadır. Dördüncü organ durumundaki denetçiler,  ortaklar adına kooperatifin ekonomik-finans durumunu sürekli gözetler ve denetlerler.

İspanya’da kooperatif ortağının hakları ve sorumlulukları arasında mevcut eyaletlerdeki yasalardan kaynaklanan farklılık vardır. Örneğin; Endülüs, Katalunya, Valencia mevcut yasalara göre kooperatif ortağı kooperatiflerden ana sözleşmede yer alan hizmetlerin tümünü aldığı gibi, bunların üzerinde yatırım ortaklığı hakkına da sahiptirler. Bu nedenle yukarıdaki eyaletlerdeki ortaklar ana sözleşmede  "korunmalı ortak"  veya  "girişimci ortak" adları ile ayrıcalıklı haklara sahip olabilmektedir. Aynı şekilde gerçek kişiler yanında tüzel kişilikler de kooperatiflerde ortak olabilmektedirler. Kooperatiflerde ortak olmayanlarla işlemlere de yer verilmiştir. Ancak bu durumda ortak olmayanlarla yapılan faaliyetlerin toplam hacmi, ortaklarla yapılanların %40’dan fazla olmaz. Ortak olmayanlarla yapılan işlemler %5’ini geçmesi halinde kooperatif bu işlemleri ayrı hesaplar altında idareye mecburdur.  Ortak üretiminin %100’ünü kooperatife vermeye mecburdur. Her ortağın bir oy ilkesi İspanya’da da bulunmaktadır. Normalde ortaklıktan ayrılma halinde hesaplaşmaların en fazla 5 yıla kadar yapılması düzenlemeleri, eyaletler arasında da farklılık göstermektedir. İspanya’da kooperatiflerin finansmanı ile ilgili yasal düzenlemelere göre, bir çalışma dönemi sonunda elde edilen işletme fazlasının belli bir kısmı yasal rezervlere ve fonlara aktarılmaktadır. Dört grup altında toplanabilen bu rezervlerin ilk ikisi kooperatifin ekonomik istikrarını korumak amacını taşırken, diğer ikisi de ortakların eğitimini ve gelişmelerini sağlamak için oluşturulmaktadır. 

İspanya’da kooperatiflerin oto finansmanıyla ilgili yasal düzenlemelerde Federe devletlerde farklılıklar vardır. Örneğin; Katalunya ve Pais Vasco’da kooperatiflere bir nevi emisyon hakkı tanınmıştır. Kooperatifler ortaklık senedi karşılığı piyasadan para toplayabilmektedir. Bu tür ortaklıklarda ortak,  yılsonu gelirden pay alabilir. Yine ortaklık payı kadar birden fazla oy hakkı da vardır. Bu durumda en fazla oy hakkı üç ile sınırlanmıştır.  

İspanya’da kooperatifler tıpkı diğer sermaye şirketleri gibi 1990 yılından bu yana Kurumlar Vergisi’ne tabidir. Ancak kooperatiflerde belli hallerde Kurumlar Vergisi’nden kısmen muaflık halleri de düzenlenmiştir. Ortaklara ödenen yılsonu gelir-gider müspet farklarından ödemelere %15 oranında gelir vergisi uygulanmaktadır. 

İspanya Tarım Kooperatifleri Merkez Birliği (CCAE) 1985 yılında kurulmuştur. Bugün yaklaşık 1 milyon bireysel ortağı, 4500 birim kooperatifi ve 15 bölge birliği vardır. 

İspanya’da Kooperatifler Kanunu 16 Temmuz 1999 tarihinde (Ley 27/1999) revize edilmiş olup, 31 Mart 1999 tarihinde (Ley 2/1999) Endülüs Kooperatifleri Kanunu yayınlanmıştır. 

Her kooperatifin kendine ait bir statüsü olup, genel de bu statüler, öz bilgilerden oluşmakta, kooperatiflerin işleyişi, sorumlulukları, vs. Endülüs Kooperatifler Birliği Yasasında belirtilmektedir.

Üreticiler birleşerek birinci derece kooperatifleri, kooperatifler birleşerek ikinci derece kooperatifleri oluşturmaktadır. 

 

Raporun devamını okumak için, 

Bölüm 2: Dünya'da Uygulanan Başarılı Tarımsal Kooperatifçilik Örnekleri - 2'ye tıklayınız. 

 

Kaynak: T.C. Madrid Büyükelçiliği - İspanya Zeytinyağı Sektörü Raporu - Temmuz 2007 


Facebook'ta Desteğinizi Bekliyoruz!

Detaylı Arama

Yorumlar

Yorum Ekle
 
Henüz bir yorum yapılmamış!


Tanıtılan Ürünlerden Seçmeler :


Popüler Etiketler


ZEYTİN PORTALI


Zeytin Portalı'ndaki yeni yazılar e-posta adresinize gelsin ister misiniz? Üye Olun yeni yazıları size gönderelim! ×