Son Gezdiğiniz Ürünler:
Alışveriş Sepetim (boş)

UZK Ülke Raporları: Türkiye'de Zeytin Yetiştiriciliği - 2


Zeytin Portalı | 4 Şubat 2010 Perşembe, 12:36

Türklerin zeytinyağına çok değer vermesine rağmen, 90’ların ilk yıllarında, özellikle fiyatların yükselmesiyle, sadece Türkiye’de değil diğer pazarlarda da diğer bitkisel yağlar kullanma eğilimi oluşmuştur.
0 Yorum Bu yazı 97205 kere listelenmiştir.

Bu raporun, Fransızca orijinalinden Türkçe'ye çevirisi Zeytin Portalı tarafından yapılmıştır.

 

5. Pazarlama

Türklerin zeytinyağına çok değer vermesine rağmen, 90’ların ilk yıllarında, özellikle fiyatların yükselmesiyle, sadece Türkiye’de değil diğer pazarlarda da diğer bitkisel yağlar kullanma eğilimi oluşmuştur.

Bununla birlikte, tüketiciler bu değerli ürünün yararlarına odaklanmaya başlamıştır ve iç tüketim 1995/96’dan beri artmaktadır. 90’ların ilk yarısında, yıllık ortalama tüketim 52.800 ton iken, bu durum sonraki 5 dönem içerisinde %40’lık büyük bir yükselişle yıllık 73.700 tona ulaşmıştır.

Türkiye’de kişi başına düşen zeytinyağı tüketimi 70’li yıllarda 2 kg iken, 90’lı yılların başında 0,8 kg’ye düşmüştür. Şu anda yaklaşık 1,2 kg’dir.

Değerlendirilen dönemdeki üretim hareketiyle yakından ilişkili olduğu için ihracatlar büyük değişikler göstermektedir. Yani, 90’lı yıllarda 28.700 tondan 2000/01’den 2003-04’e dört hasat döneminde 60.000 tona ve bugün 75 ila 82.000 tona yükselmiştir.

İhracatın yapısıyla ilgili olarak, dış ticaret verileri incelendiğinde zeytinyağının %67’sinin dökme olarak ihraç edildiği (büyük bir çoğunluğu rafine yağ ve zeytinyağı), yağın %18’inin varillerde satıldığı (özellikle zeytinyağı ve rafine zeytinyağı) ve %15 ambalajlı olarak gönderildiği (çoğunlukla zeytinyağı ve naturel sızma zeytinyağı) görülmektedir.

Bazı AB ülkeleri (özellikle İspanya ve İtalya) ile birlikte ABD, Türkiye’nin önemli zeytinyağı ithalatçılarıdır.

Türkiye’nin zeytinyağı Japonya, Kanada, İsviçre, İsrail, Kuveyt, Fildişi Sahili, Kolombiya, Şili ve Avustralya’ya da ihraç edilmektedir.

Önemli zeytinyağı üreticilerinden ve ihracatçılarından biri olan Türkiye, dünyada zeytinyağı tüketimini artırmak için üretici olmayan ülkelerde tanıtım faaliyetlerine özel önem göstermektedir. Bu nedenle Türkiye, Uluslararası Zeytin Konseyi’nin bu ürünün sağlığa yararları ile ilgili olarak tüketicileri bilinçlendirmek amacıyla gerçekleştirdiği tanıtım faaliyetlerinde her zaman etkin bir biçimde yer almıştır.

6. Sofralık Zeytin Alt-sektörü

Türkiye, sofralık zeytin üretimi ve işlemesinde uzun bir geleneğe sahip olmasına rağmen bu sektör, son 70 yıl içerisinde önemli bir endüstriyel gelişim göstermiştir. Günümüzde, sofralık zeytinde dünyada önemli bir üretici ve tüketicidir. Türkiye, ihracatıyla dünyada 4. sırada yer almaktadır. 

Bilindiği gibi, Türkiye’de 93,5 milyon zeytin ağacının 3’te 1’i sofralık zeytin üretiminde kullanılmaktadır. Bu üretimin önemli bir kısmı, %65’i Ege Bölgesi’nde ve %20’si Marmara’da yapılmaktadır.

Zeytini işlemesi yapan sofralık zeytini sektörü yaklaşık olarak 6000 işletmeden meydana gelmektedir, fakat bunların yarısından fazlası kayıtsız durumdadır. Bunların %10’u özel şirketler, %10’u kooperatifler ve geri kalan %80’i küçük aile işletmeleridir. Sınırlı sayıda olmalarına rağmen, kooperatifler önemli bir rol oynamaktadır: sofralık zeytinde en büyük kooperatif olan, Marmara Bölgesi’ndeki Marmarabirlik, Türk sofralık zeytin üreticilerinin %50’sinden fazlasını bir araya getirmektedir; Ege Bölgesi’nde daha çok yağ sektöründe faaliyet gösteren Tariş’in, birkaç yıldır sofralık zeytin sektörüne hissedilir bir etkisi bulunmaktadır.

İşleme ve ambalajlamanın yanı sıra; kooperatifler ve işleme yapan özel şirketler, ürünlerinin pazarlanmasından da sorumludur. 

90’lı yıllarda dünyada sofralık zeytin sektöründe yaşanan gelişmeler hakkındaki veriler incelendiğinde, Türkiye’nin İspanya’nın ardından 2. sırada yer almaktadır. Bu dönem boyunca bu ürünün ortalama üretiminin yıllık 139.700 ton (dünya toplamının %13,3’ü) olduğu sonucuna varılmaktadır. Bununla birlikte, bu parametre değerlendirildiğinde 90’ların ilk ve ikinci yarısında farklılık olduğu görülmektedir: Gerçekte, ilk beş hasat döneminde ortalama üretim yılda 128.000 ton iken, ikinci beş yıllık dönemde %18,3 artışla 151.400 ton/yıl’a ulaşmıştır.  

Özet olarak, 90’ların ikinci yarısında ve 2000’lerin başında, Türk sofralık zeytin sektörünün genişlemesi, aşağıda Pazar’ın rakamsal verileri karşılaştırıldığında görüldüğü gibi doğrulanmaktadır:

İhracatta yaşanan %115,4’lük artışa birlikte ticaret hacminde güçlü bir büyümenin gerçekleştiği görülmektedir. Bununla birlikte, hacimdeki önemli artışa rağmen; bu ihracatlar, son 4 dönemde gerçekleştirilen dünya üretiminin sadece %7,9’unu oluşturmaktadır. Türk sofralık zeytininin ana pazarları Almanya ve Doğu Avrupa ülkeleridir.

Türkiye son 4 dönemde gerçekleştirdiği ortalama 149.800 ton üretimle (dünya üretiminin %10’u) İspanya’nın ardından en büyük ikinci üretici olarak %7,2 artış yakalamıştır.

Üretilen sofralık zeytinin %80’inden fazlası iç pazarda tüketilmektedir. İhracat yönünden bakıldığında bu dönemde tüketim %8,5 düşmesine rağmen, son dört dönemde 108.800 tonluk ortalamayla, kişi başına tüketimde göreceli olarak büyük bir değişim yaşanmamıştır: 1988 ve 1992 yılları arasında ortalama 1,8 kg’den bugün 1,9 kg’ye yükselmiştir. Bu durum büyük bir ihtimal, bu dönemde nüfusta yaşanan ortalama büyüme hızının (yılda %2,5) az bir farkla tüketimdeki ortalama artıştan daha yüksek olmasından kaynaklanmaktadır. 

7. Çeşitler

Çeşitler arasından, zeytinyağı çıkarılmasında daha çok "Ayvalık" ve "Memecik" kullanılmaktadır. Ayvalık çeşidi, ülkenin zeytin yetiştirilen alanlarının %19’unu kaplamaktadır ve Türkiye’de en yaygın ikinci çeşittir. Ege’nin tüm kıyılarına yayılmış kış koşullarına dayanıklı ve güçlü bir çeşittir. Verimliliği yüksek ve değişkendir, meyveleri yüksek yağ oranına sahiptir (%24). Yağ eldesi için, yağının kalitesi açısından bu Türk çeşidi en iyi özellikleri sunmaktadır. Aynı zamanda kırma yeşil zeytin ve siyah zeytin üretimi için de kullanılmaktadır.

Zeytinlikler"Memecik" çeşidi ülkedeki zeytincilik alanlarının %45,5’ini kaplamaktadır ve Türkiye’deki en yaygın birinci çeşittir. Soğuk kış koşullarına dayanıklı bir çeşittir ve farklı iklim ve toprak koşullarına kolay uyum sağlar. Sofralık zeytin olarak da kullanılır. Verimi yüksek ve değişkendir. Yağ verimi yüksek ve yağı iyi kalitede ve yoğun meyve tadındadır. Son olarak, soğuğa karşı toleranslı ve aşırı kuraklık koşullarına dayanıklıdır.

Zeytinyağı çıkarılmasında diğer türler arasına, Erkence (yağlık ve sofralıktır, çoğunlukla İzmir’de yaygındır) ve Memeli (yağlık ve sofralıktır, İzmir ve çevresinde yaygındır) de dâhildir. 

Sofralık zeytin hazırlanmasında en fazla "Gemlik" zeytini (yağlık ve sofralık) kullanılmasına rağmen sadece sofralık olarak kullanılan çeşitler arasına "Domat", "İzmir Sofralık" ve "Uslu" dâhildir.

"Gemlik" çeşidi Ege ve Akdeniz kıyılarında yayılmıştır: Marmara Bölgesi’nde zeytinliklerin %80’ini, Türkiye’dekilerin %11’ini oluşturmaktadır. Bu durum Gemlik’i ülkenin en yaygın üçüncü çeşidi yapmaktadır. Üretime erken girerken verimliliği yüksek ve düzenlidir.

"Domat" özellikle sahip olduğu iri meyveleriyle güçlü bir çeşittir. Tüm Ege Bölgesi boyunca yayılım gösterir. Niteliklerinden dolayı, meyvesi özellikle sofralık zeytin yapımına uygundur.

"İzmir Sofralık" çeşidi İzmir’de tek çeşitli eski zeytinliklerin bulunduğu zeytinliklerde yetiştirilmektedir. Düşük verim ve yüksek periyodisiteden (alternans) dolayı yetiştirilen alan miktarı azalmaktadır. Meyvesi yeşil zeytin üretiminde kullanılmaktadır. Yoğun budamaya karşı toleranssız ve zeytin sineğine karşı hassastır. 

Son olarak, "Uslu" çeşidi Türkiye’deki zeytin ağacı varlığının yaklaşık %1’ini oluşturmaktadır. Kış soğuklarına karşı dayanıklı ve çok güçlüdür. Erken üretime girer ve verimi ortalama ve sabittir. Eti yumuşak olduğu için ellemeye ve nakliyata karşı hassastır.

Makroekonomik ve Tarımsal Göstergeler1 

Nüfus 

Üretim  

Üretim Etkenleri 

Tarımsal Dış Ticaret 

1 Med Agri 2005 ve BM nüfus istatistikleri 2006 

 

Raporun ilk bölümünü okumak için,

Bölüm 1: UZK Ülke Raporları: Türkiye'de Zeytin Yetiştiriciliği - 1'ye tıklayınız.

 

Kaynak: Uluslararası Zeytin Konseyi 



Facebook'ta Desteğinizi Bekliyoruz!

Detaylı Arama

Yorumlar

Yorum Ekle
 
Henüz bir yorum yapılmamış!


Tanıtılan Ürünlerden Seçmeler :


Popüler Etiketler


ZEYTİN PORTALI


Zeytin Portalı'ndaki yeni yazılar e-posta adresinize gelsin ister misiniz? Üye Olun yeni yazıları size gönderelim! ×