13.1.4.Zeytin kabuklu Biti (Parlatoria Oleae) İle Mücadele:
Ağaçlardaki kuruyan dallar kesilmeli, ağaçların havalanması ve güneşlenmesi için budama ve aralama yapılmalıdır. Budama artıkları bahçeden toplanarak mutlaka yakılarak yok edilmelidir. Bulaşık ağaçlardan alınan sırıklar ve dayak temiz ağaçlarda kullanılmamalıdır. Toprak işleme, dengeli gübreleme ve sulama yapılmalı, fazla sudan kaçınılmalıdır.
Biyolojik Mücadele:
Doğal düşmanları, zararları populasyonunu sınırlayıcı öneme sahiptir. Özellikle ilk döle ait ergin dişi ve ikinci döle ait larvalar üzerinde oldukça etkilidir. Bu nedenle parazitlenme durumları saptanmalı, gerekiyorsa ilaçlı mücadeleye karar verilmelidir. Parazitlenme oranı düşük, zararlı yoğunluğu yüksek ise, ikinci döl ergin oranının %70-80’i bulduğu aylarda (ağustos) ilaçlama yapılmalıdır.
13.1.5. Zeytin Pamuklu Biti (Euphyllura Olivina Costa) İle Mücadele:
Ağaçlar daima sağlıklı tutulmalı, bol güneş ve hava alacak şekilde budanmalıdır.
Zeytin pamuklu biti genelde ilkbahar aylarının yağışlı geçtiği, nemli ve budama yapılmamış zeytinliklerde zeytinin çiçeklenme döneminde zararlı olmaktadır. Aynı dönemde zeytin güvesinin çiçek nesline karşı ilaçlama yapılmışsa bu zararlıyı hedefleyen ilaçlamaya gerek yoktur.
13.2. Organik Zeytincilikte Görülen Önemli Hastalıklar İle Mücadele:
Zeytin dal kanseri, zeytin halkalı leke hastalığı, zeytin meyve çürüklüğü, verticillium solgunluğu, armillaria kök çürüklüğüdür.
13.2.1. Zeytin Dal Kanseri (Pseudomonos Savastanoi) İle Mücadele:
Sık sık don olayı meydana gelen yerlere, taban suyu yüksek, killi topraklara zeytin dikilmemelidir. Fidan alınırken sertifikalı olmasına özen gösterilmelidir. Aşılama yapılacaksa, aşı kalemleri kanser bulaşık olmayan zeytinliklerden alınmalı, aşılamada kullanılacak aletler temiz olmalıdır. Kanserli ağaçlar sıcaklığın yüksek, yağışın olmadığı dönemde (temmuz-ağustos) budanmalı, budama ile oluşan yara yerlerinde %5’lik göztaşı sürülmelidir. Budama artıkları bahçeden uzaklaştırılarak, yakılmalıdır. Budama aletleri sık sık %10’luk sodyum hipoklorit (çamaşır suyu) çözeltisine batırılmalıdır.
Kimyasal Mücadele:
Hasattan hemen sonra, don ve dolu zararında hemen sonra, ilkbahar yağmurları başlamadan önce ve sonbahar yağışlarından önce olmak üzere 4 defa ilaçlama yapılmalıdır. İlkbahar ilaçlamasında %1’lik, diğer ilaçlamalarda ise %2’lik bordo bulamacı kullanılmalıdır.
13.2.2. Zeytin Halkalı Leke (Spilocaea Oleaginea) Hastalığı:
Zeytin bahçeleri ağır, su tutan topraklarda, havasız ve nemli yerlerde kurulmamalıdır. Taban suyu yüksek arazilerde tesis edilen bahçelerde fazla suyun drene olabilmesi için drenaj kanalları açılmalıdır. Gübreleme, toprak analiz sonucuna göre yapılmalıdır. Damlama sulama tercih edilmelidir. Zeytin ağaçları yeterli ışık ve hava alabilecek şekilde budanmalı, kuru dal ve dalcıklar budanarak temizlenmelidir. Yere dökülen lekeli yapraklar toplanıp, yakılmalı veya sürülerek toprağa gömülmelidir.
Ege Bölgesi kıyıları, ilk ve sonbahar aylarında genelde yağışlı geçtiğinden hastalık kolay gelişir.
Kimyasal Mücadele:
Marmara Bölgesi’nde sonbahar sürgünleri görülmeden hemen önce 1.ilaçlama, çiçek somakları belirginleştikten sonra, çiçekler açmadan önce 2.ilaçlama yapılır.
Ege Bölgesi’nde ilkbahar sürgünleri görülmeden hemen önce 1.ilaçlama, çiçek somakları belirginleştikten sonra, çiçekler açmadan önce 2. İlaçlama yapılır.
Akdeniz Bölgesi’nde ise, hasattan sonra 1. İlaçlama, ilkbahar sürgünleri görülmeden hemen önce 2. ilaçlama, çiçek somakları belirginleştikten sonra, çiçekler açmadan önce yapılmalıdır.
13.2.3. Zeytin Meyvelerinde Çürüklük:
Zeytin meyvelerinde meydana gelen çürükler, iklimsel faktörlerden veya hastalık etmenlerinden dolayı olur. Öncelikle meydana gelen çürüklüğün hangi nedenden oluştuğuna karar verilmelidir.
Ağır ve su tutan topraklarda drenaj kanalları açılmalı, salma sulamadan kaçınılmalı, toprak ve yaprak analiz sonucuna göre gübreleme yapılmalıdır. Budamada iyi havalanma ve güneşlenme sağlayacak şekilde yapılmalı, geriye doğru kuruyan, üstünde hastalıklı sürgün ve mumya meyve taşıyan dallar budanmalıdır. Yere dökülen meyveler toprağa gömülmelidir.
Zeytin sineği bu hastalığın çıkışını arttıracağı için, zeytin sineği mücadelesi yapılmalıdır.
13.2.4. Zeytin Ağaçlarında Verticillium Solgunluğu:
Yeni tesis kuruluyorsa, sağlıklı üretim materyali ve fidan kullanılmalı, daha önce hastalığın görülmediği alanlarda zeytin bahçesi kurulmalıdır. Hastalığın konukçusu olan bitkilerin yetiştirildiği yerlerde yetiştiricilik yapılacaksa, bu topraklarda en az 2 yıl hastalığın konukçusu olmayan arpa, yulaf, buğday gibi tahıllar yetiştirildikten sonra zeytinlik kurulmalıdır. Toprak işleme mümkün olduğunca yapılmamalı, yapılacaksa mümkün olduğunca yüzeysel işlenmelidir. Gübreleme, toprak ve yaprak analiz sonucuna göre yapılmalı, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Damla sulama yapılmalıdır.
Zeytin bahçelerinde hastalığın bulaşma ve taşınma riskini arttırdığı için ara tarım kesinlikle yapılmamalıdır.
Solgunluk ve kuruma belirtilerinin görüldüğü hastalıklı sürgün ve dallar, sağlam kısımdan itibaren budanmalı, budama sırasında kuruyan yapraklar toprakta enfeksiyon kaynağı olacağından yapraklar dökülmeden önce budama tamamlanmalıdır.
Hastalığın bulaşma ve taşınma riskini azaltmak için budama aletleri %10’luk çamaşır suyuna batırılıp dezenfekte edilmelidir.
Hastalık etmeninin topraktaki yoğunluğunu azaltmak için solarizasyon uygulanabilir.
Kimyasal Mücadele:
Hastalığın ilaçlı mücadelesi yoktur.
13.2.5. Armillaria Kök Çürüklüğü (Armillaria Mellea):
Organik zeytin bahçesi kurulacak arazi, ormanların tarım arazisi haline getirilmesi ile elde edilen bir alansa hemen bahçe kurulmamalı, toprak 2-3 yıl boş bırakılmalıdır. Bahçe kurarken fidanlar derin dikilmemeli, aşırı sulanmamalı ve köklerde yara meydana getirecek uygulamalardan kaçınılmalıdır.
Hastalık yeni başlamışsa, çürüyen kökler sağlam kısma kadar temizlenmeli, açık yaranın üzerine %5’lik bordo bulamacı, %2’lik göztaşı veya %5’lik karaboya ilaçlarından bir tanesi fırça ile sürülmeli, ilaç kuruduktan sonra üzerine aşı macunu sürülmelidir veya açık yaraların üzerine 750 g ardıç katranı + 250 g göztaşı karışımı sürülmelidir.
Kökler tamamen hasta ise, ağaçların üst kısmı kesilmeli, kökler sökülerek kendi çukurunda yakılmalı, bu çukurda kireç söndürülmeli, daha sonra üstü kapatılmalıdır. Sökülen ağaçların yerine 2-3 yıl herhangi bir meyve fidanı dikilmemelidir.
Hastalığın görüldüğü bahçelerde sağlam ağaçları koruyabilmek için sonbaharda veya ilkbaharda ağaçların taç izdüşümleri %5’lik karaboya veya %2’lik göztaşı ile m2‘ye 10 litre ilaçlı su gelecek şekilde sulanmalıdır.
14. Hasat - İşleme - Ambalajlama:
Organik yetiştiricilik yapılan zeytin bahçesinin çevresindeki alanlarda organik yetiştiricilik yapılmıyorsa, herhangi bir bulaşma riskine karşı bu alanların yanında olan 2-3 sıra ayrı hasat edilerek işlenmelidir.
İşleme sırasında organik zeytinlerle konvansiyonel olarak üretilen zeytinler ayrı yerlerde işlenmelidir. Organik zeytinlerin işlenmesi esnasında, Organik Tarım Yönetmeliği’nin Ek-2’inde belirtilen gıda bileşenleri kullanılır.
Elde edilen organik zeytinlerin satışı yapılırken muhakkak “Organik Zeytin” sertifikası olmalıdır. Zeytinler, organik tarım kurallarına göre üretilmiş olsalar dahi bu sertifika olmadan satışı yapılamaz.
Organik tarım müteşebbis sertifikasında kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, kod numarası, adresi, sertifika no’su, müteşebbisin adı, adresi, ürünün adı ve özelliği, sertifikalandırma statüsü, sözleşme no’su, faaliyet şekli, sertifikanın sona eriş tarihi, sertifika onat tarihi ve yeri olmalıdır.
Bu belgeyle; üretilen zeytinlerin , 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu ve “Organik tarımın esasları ve uygulamasına ilişkin” Yönetmelik kapsamında üretildiği onaylanmaktadır.
Ürün sertifikasında ise; kontrol ve sertifikasyon kuruluşunun adı, kod numarası, adresi, sertifika no’su, ürünün adı ve özelliği, sertifikalanma statüsü, ürün miktarı, hasat yılı, ürünün kaynağı, sözleşme no’su, fatura no’su ve tarihi, sevk irsaliye no’su ve tarihi, ambalaj tipi ve adedi, parti no’su ve kalibresi, G.T.İ.P. alıcı ülke, alıcı müteşebbisin adı ve adresi, gönderen ülke, gönderen müteşebbisin adı ve adresi, sertifika onay tarihi olmalıdır.
Bu belge ile de üretilen zeytinlerin, 5262 sayılı Organik Tarım Kanunu ve “Organik tarımın esasları ve uygulamasına ilişkin” Yönetmelik kapsamında üretildiği, … kotrol ve sertifikasyon kuruluşunca kontrol edilerek sertifikalandırıldığı belirtilmektedir.
Organik olarak üretilen zeytinler, sofralık zeytin veya zeytinyağı olarak işlenip ambalajlandıktan sonra üzerine organik ürün etiketi de yapıştırılarak satılmalıdır. Bu etiketlerde, ürünün adı ve sertifika statüsü ürünün hasat yılı, üretim tarihi, kime ait olduğu ve bu yönetmeliğe uygun olarak üretilmiş olduğu belirtilmeli, ürün içindeki maddeler, ağırlıklarının azalış düzenine göre liste halinde sıralanmalıdır.
Yurtiçinde pazarlanan organik zeytin ambalajlarının üzerinde Organik Tarım Yönetmeliği’nin Ek-3’ünde belirtilen şekilde "TC Organik Ürün Logosu" da kullanılmalıdır.
Bölüm 1: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 1
Bölüm 2: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 2
Bölüm 3: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 3
Bölüm 4: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 4
Kaynak: Bu yazı, TC Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Manisa İl Müdürlüğü'nün "Zeytin Yetiştiriciliği" (Ağustos 2008) kitabından alınmıştır.