12. Organik Zeytincilikte Yabancı Ot Kontrolü:
Zeytin bahçelerinde yabancı otların baskı altına alınması vetopraktaki suyun korunabilmesi için örtü bitkisi ekilebilir. Yabancı ot kontrolü için plastik malç veya saman gibi bitkisel materyallerde kullanılabilmektedir.
13. Organik Zeytincilikte Bitki Koruma:
Organik zeytin yetiştiriciliği yapılan bahçelerdekonvansiyonel yetiştiricilik yapılan zeytin bahçelerinde olduğu gibi pek çokhastalık, zararlı bulunmaktadır. Organik zeytin yetiştiriciliğinde hastalık vezararlılar değişik yöntemlerle kontrol altına alınabilir.
Organik yetiştiricilik yapılan bahçelerde bulunan hastalık,zararlı, yararlı böcek türleri ve yabancı otların mücadelesi birliktedüşünülmelidir. Hastalık ve zararlılarla organik mücadelede başarılı olabilmekiçin zeytinde zarar yapan hastalık ve zararlıların tanınması, nerede, nasılyaşadığının veya oluştuğunun bilinmesi, mücadelenin bu bilgilere göre yapılmasıda çok önemlidir. Örneğin, zeytin bahçelerinde görülen sabit zararlılara karşıbiyolojik mücadelenin şansı yüksekken, uçucu böceklerde biyolojik mücadeleninbaşarı şansı azdır. Bu türler daha çok izole zeytin alanlarında, biyolojikmücadele ile birlikte, diğer yöntemlerin kullanılması halinde baskı altınaalınabilir. Bu bahçelerde kimyasal ilaçlar kullanılmadığından yararlı böcektürleri bakımından çok zengindir. Zeytin bahçesindeki flora ve faunayı iyiyöneterek, bahçedeki hastalık ve zararlılarla mücadelede yararlılarlazararlılar dengesini kurarak hastalık ve bazı zararlıların faydalılartarafından baskı altına tutulmasını sağlayabiliriz.
Özellikle doğal bitki örtüsünün mümkün olduğunca korunmasıda önemlidir.
Organik tarım yapılan zeytin bahçelerinde uygulanacakmücadele programlarında, öncelikle kültürel tedbirler, biyolojik mücadele,biyoteknik yöntemler, fiziksel ve mekanik mücadele yöntemleri kullanılır.
Organik zeytin bahçelerinde yabancı ot mücadelesi, toprakişleme yaparken, faydalı böceklerin barınma, çoğalma ve beslenmeleri dedüşünülerek buna göre bir toprak yönetimi uygulanması gerekir.
Önemli zeytin hastalıklarından korunmak için, kültürelönlemlere (budama, derin dikmeme gibi) önem verilmelidir. İlaç olarak, geneldegöztaşı, burada bulamacı gibi bakırlı ilaçlar kullanılmalıdır.
Fidan dikerken, zeytin dal kanseri, kök kanseri, virüshastalıkları gibi hastalıklarından arındırılmış fidanlar dikilmelidir. Budamaaletlerinin dezenfeksiyonuna da önem verilmelidir. Böylece zeytin dal kanserive virüs hastalıklarının yayılması engellenecektir.
13.1 Organik Zeytincilikte Zeytinde Zarar Yapan ÖnemliZararlılar İle Mücadele:
Zeytin bahçelerinde 1. Derece zarar yapan zararlılar zeytinsineği, zeytin güvesi, zeytin yara koşnili, zeytin kabuklu biti ve zeytinpamuklu bitidir.
13.1.1 Zeytin Sineği (Bactrocera Oleae) ile Mücadele:
Kışı toprakta pupa olarak geçirirler. Pupaları yazın meyvetutum döneminde toplanıp, öldürülmelidir. Domat çeşidi, erken hasat edilirse buzarardan korunulmuş olur.
Hasattan sonra ağaç üzerinde kalan zeytin danelerinde zeytinsineği kışlayabileceğinden, ağaç üzerinde zeytin tanesi bırakılmamalıdır.
Tuzaklarda zeytin sineği populasyonu kritik seviyede ise,sulamanın azaltılması gerekir. Budama, ağaçların iç kısımlarının hava ve ışıkalmasını sağlayacak şekilde yapılmalıdır.
Biyoteknik Mücadele:
Ülkemizde ruhsatlı preparat olarak kullanılan Eco-trapisimli bir tuzak vardır. Bu tuzak kullanılarak etkili bir mücadele yapılabilir.Bu yöntemde populasyonun miktarı, kullanım alanı (5 ha), kullanma zamanı çokönemlidir. Populasyon yüksekse çoğu zaman iyi sonuç almak zordur. Kullanımalanı da mümkün olduğu kadar büyük olmalıdır. Bu tuzak kullanılmadan öncedoğadaki populasyon izlenmelidir.
Bunun için 2 tür tuzak vardır: Mcphail tipi besin tuzakları(içinde %2 diamonyum fosfat eriyiği olan tuzaklar) ve sarı, feromon kapsül bulunanherhangi bir şekilde takılan görsel, eşeysel tuzaklar.
Bir de İspanyol Olipe tuzağı kullanılır. 1-2’lik plastik petşişelerin üst kısmına, aynı hizada karşılıklı 4-5 mm çapında delikler açılır.İçine %2’lik diamonyum fosfat eriyiği konur. Bu tuzaklara sirke ve proteinhidrolizad da eklenebilir. Bu tuzak hem daha ekonomiktir hem de içindeki sıvıkarışımı kurak ortamlarda daha uzun süre buharlaşmadan kalabilir. Ancak bu türtuzaklarda zeytin sineği hareketli bir böcek olduğundan küçük alanlarda fazlabaşarı şansı yoktur. En iyi sonuç, zeytin sineğinin ilk dölünün takip edilerekpopulasyonun artmadan tuzaklamanın o bölgedeki tüm üreticilerle aynı zamandayapılması 2. Ve 3. Dölde tuzak sayısının arttırılması ile elde edilebilir.Deniz kıyılarında ve izole yerlerde yöntemin başarı şansı daha yüksektir.
Bu tuzaklar haziran ayı içinde bahçeye hektara 1 tane olacakşekilde asılır. Kış aylarında hava ılık geçtiyse tuzaklar asılır asılmazsinekler bu tuzağa yakalanırlar. Burada bireyin varlığı, sayının artmayabaşlaması önemlidir.
Organik zeytin üreticileri için önemli olan ikinci faktör dezeytin meyvesinin giderek irileşerek yağlanmaya başlamasıdır. Bu tuzaklar asılıncahaftada bir sayımlar, gözlemler yapılır. Tuzaklardaki yakalanma (track) sayısıartmaya başladığında, Ecotrap tuzaklar asılır.
Ecotrapların Bahçeye Asılması:
Belli yaş grubu, standart (orta) büyüklükteki ağaçlarda 2ağaca tuzak; değişik yaş grubu ve çok büyük ağaçlarda ise her ağaca 1 tuzakasılır. Bu tuzakları asarken ecotrapların dışı deltamethrin emdirildiğindenmutlaka eldiven kullanılmalıdır.
Tuzakların asılma yüksekliği ve yeri çok önemlidir. Tuzaklarağaçların dış dallarından birine, 1,5-2 m yüksekliğe, kalın dallara (uçsürgünle meyveye temas etmeyecek şekilde) asılmalıdır.
Kimyasal Mücadele:
Zeytin sineğine karşı kullanılabilecek organik preparatlar,meyvelerin yumurta koyma olgunluğuna geldiği dönemde haftada 1-2 kez ağaçlarıngüneydoğu kısımlarındaki parlak, yağlanmaya başlamış, florasan sarısı renktekimeyvelerde, her zeytin bahçesi için 1000’er meyvede vuruk kontrolleri yapılır.Bu kontrollerde genelde sofralık çeşitlerdeki vuruklar (%1 vuruk) esas alınır.Zaten sofralık çeşitlerde arda kalanlar yağlık olarak değerlendirilir.
Bitkisel kökenli preparat olan NEEMAZAL-T/S ile 500 mlilaç/100 L su dozunda kaplama olarak uygulanır. Neemazal, uzaklaştırıcı,beslenme engelleyici, büyüme engelleyici etkiye sahiptir. İlaçlama akşamüzeri veyabulutlu havada yapılmalıdır. Eğer ilaçlamadan sonra yağmur yağarsatekrarlanması gerekir. Bu ilaçlamada ilaçlama yapılsa bile, tuzak kontrollerinedevam edilir. İlacın etki süresi dikkate alınarak, ilaçlamadan 7-14 gün sonratuzaklara gelen ergin sayısı ve vuruk durumu izlenerek, tuzaklardaki sineksayılarında bir artış görülürse veya meyvelerde yeni vuruk tespit edilirse,ilaçlama tekrarlanmalıdır.
13.1.2. Zeytin Güvesi (Prays Oleae) ile Mücadele:
Zeytin güvesi zararı, özellikle izole edilmiş zeytinalanlarında ve belirli mikroklimalarda, önceki yıllarda yoğun ilaçlamalarınyapıldığı ve doğal dengenin bozulduğu yerlerde daha fazla görülür.
Biyoteknolojik Mücadele:
Zeytin tomurcuklarının kabarmaya başladığı mart sonu nisanbaşlarında, ergin populasyonu kontrolü ve kitlesel tuzaklama amacı ile 3 zeytinağacına bir delta tipi eşeysel tuzak (kitlesel tuzaklama) asılarak bu zararlıile etkili bir mücadele yapılabilir.
Biyolojik Mücadele:
Ülkemizde yapılan çalışmalarda, zeytin güvesinin birçok doğal düşmanısaptanmıştır. Ancak bunlar yeterince etkili değildir.
Kimyasal mücadelesi yoktur.
13.1.3. Zeytin Koşnili (Saissetia Oleae) ile Mücadele:
Kuvvetli ağaçlarda daha az yaşama şansı vardır. Zayıf düşmüş ağaçlardakikuruyan dallar kesilmeli, ağaçların iç kısmı hava ve ışık alacak şekildebudanmalıdır. Toprak analiz sonucuna göre gübreleme yapılmalıdır.
Biyolojik Mücadele:
Doğal düşmanları, kimyasal mücadeleyapılmayan bahçelerde, zararlıyı baskı altında tutabilecek kadar fazla miktardabulunmaktadır. Ülkemizde saptanan doğal düşmanlar;
En çok rastlanan avcı böcekler: Chilocorus bipustulatus L. (Col.:Coccinellidae), Exochomus quadripustulatus L. (Col.: Coccinellidae), Symnusapetzi Muls. (Col.: Coccinellidae), Chrsoperla carnea (Steph) (Neur.: Chropidae)
En önemli parazitoitler: Scutellista cyanea Motsch. (Hym.:Pteromalidae), Metaphycus meteolus Timberlayt (Hym.: Encyrtidae), M.lounsburgi(Hym.: Encyrtidae) Çanakkale ve Balıkesir’de yapılan çalışmalarda, Metaphycusspp’nin ilaçlama yapılmayan bahçelerde zararlıyı baskı altına alabileceğisaptanmıştır.
Kimyasal İlaçlama:
Doğal düşmanların zararlıyı baskı altınaalamadığı, parazitlenmenin %50’nin altında olduğu yerlerde, kimyasal ilaçlamayapılabilir.
İlaçlama zamanı, aktif larva çıkışına göre belirlenir.Yumurtalardan aktif larva çıkışını belirlemek için, ilaçlama yapılacakbahçelerde, bahçeyi temsil edecek sayıda ağacın 4 ayrı tarafından 20-25 cmuzunluğundaki sürgünler üzerinde bulunan, o yıla ait yumurtalı dişiler kontroledilmelidir.
1. İlaçlama: Yumurtaların %50’sinin açıldığı devrede,
2. İlaçlama: Yumurtaların %90’ının açıldığı devrede yapılır.
Akdeniz Bölgesi’nde, kış ve yaz ilaçlamalarında, yazlıkyağlar 850 g/L EC 1250 mL’lik dozda; Ege Bölgesi’nde, kış ilaçlamalarında, yazlık yağlar 700 g/LEC 1.5 L’lik, yaz ilaçlamalarında ise 1250 mL’lik dozda; Marmara ve Karadeniz Bölgeleri’nde ise kış ve yazilaçlamalarında yazlık yağlar 700 g/L EC 1.5 L’lik dozda kullanılabilir.
Bölüm 1: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 1
Bölüm 2: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 2
Bölüm 3: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 3
Bölüm 5: Organik Zeytin Yetiştiriciliği - 5
Kaynak: Bu yazı, TC Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Manisa İl Müdürlüğü'nün "Zeytin Yetiştiriciliği" (Ağustos 2008) kitabından alınmıştır.