İtalya'da düzenlenen Premiobiol 2009 Uluslararası Organik Zeytinyağı Kalite Yarışması'ndan 2.'lik ödülü ile dönen Alyattes'in kurucusu Reşat Akkan ile Zeytin Portalı olarak keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.
Uzun yıllar özel sökterde üst düzey yönetici pozizyonlarında bulunduktan sonra, doğup büyüdüğü Manisa Salihli'ye organik zeytincilik yapmak için geri dönen Reşat Akkan, Tekelioğlu Köyü'nde bulunan çiftliğinde kaliteli sofralık zeytin ve zeytinyağı üretimi yapıyor.
Ege Ünversitesi İktisadi Ticari Bilimler Fakültesi Ekonomi Bölümü mezunu olan Akkan, mezuniyetten sonra kariyerine McCannErikson’da başladı. Bir yıl sonra Efes Pilsen’e bölge şefi oldu. Bu sırada, ODTÜ’de master’ını tamamladı. Üniversiteye asistan olarak girdi. 1984’te doktorasını tamamladıktan sonra, ABD’ye devlet bursuyla giderek, Sunny Buffalo’da öğretim üyeliği yaptı. Türkiye’ye döndükten sonra, Turyağ’a girdi. Efes Pilsen’e Avrupa pazarından sorumlu bira grubu başkan yardımcısı olarak geri döndü. Bu sırada İngiltere, Hollanda gibi ülkelere ilk bira ticaretini gerçekleştirdi. Ancak 2 yıl sonra kahvehanelerde bira satışı yasaklanıp, bira pazarı bir gecede yüzde 50 küçülünce, Turyağ’dan gelen teklifi değerlendirdi.
Sonra ITT Bilca’ya transfer oldu. Zarar eden bu şirketin cirosu, 4 yıl sonra 135 milyon dolara ulaştı. Bir dönem sonra şirket kapandı. Akkan, 1991’de Eti bisküvilerinin genel müdürü olunca, ailesiyle birlikte Eskişehir’e taşındı. Çok mutlu olmasına rağmen, çocukların daha iyi eğitim almaları için İstanbul’da olmaları gerek diye düşünerek, RJReynolds’tan gelen satış direktörlüğü teklifini kabul etti. Daha sonra Sara Lee’ye geçerek, 3 yıl genel müdürlük yaptı. Ancak, yerel markaları satın alarak büyüyen bu şirket, Türk şirketleri değerinin altında satın almak isteyince, oradan da ayrıldı. 48 yaşında, özel sektör deneyimlerini bir tarafa koyup, kendi idealini gerçekleştirmeye, zeytin yetiştirmeye koyuldu.
Zeytin Portalı - Sizin profesyonel yaşamınızdan zeytinciliğe geçişinizi öğrenebilir miyiz?
Reşat Akkan - Profesyonel yaşamda belli bir yere geldikten sonra yabancı şirketlerde çalışıyorsanız ülkenizin çıkarlarıyla şirketinizin çıkarları çelişmeye başlıyor. Sizden de o kademede bu çıkarları ya da bu çatışmayı şirketinizin lehine çözmeniz bekleniyor. Ben tercihimi ülkemden yana kullandım. Olaylarda üzülmeden profesyonel yaşama nokta koydum ve böyle bir yatırıma karar verdim. İstanbul’da oturuyordum ve çocuklarım daha küçüktü. En az vaktimi alacak zirai faaliyet ve geleceği hem yüksek olan hem de en az vaktimi alacak zirai faaliyet diye düşündüm. Öyle değilmiş. Çok sonraları öğrendim. Hemen hemen her zirai faaliyette her işte olduğu gibi mutlaka başında olmak gerekiyor. İlk yıllarda tabi arazileri sıfırdan alıp diktiğim için benim 24 saat burada olmam gerekmiyordu. Ayda bir gelip iki gün kalıp buralara bakıp geri dönüyordum. Arazilerim Bintepeler’de (Salihli-Manisa). Zamanla tabi daha geniş araziler almaya başladım. Komşular satınca o aradakileri falan aldım. Sıfırdan zeytin diktik. Elektriğimizi getirdik. Bintepelerde artezyeni ilk kez biz yaptık. Su çıkınca elektriği de getirdik tabi. Herkes burada su çıkmaz kır diyordu. Bizim şansımız varmış galiba su bulduk. Sulamadan zeytin ziraatı yapınca ancak yağlık zeytin yaparsınız. Yağ da maalesef masrafını karşılayabilen bir ziraat türü değil.
Zeytin Portalı - Zeytinciliğe ilk başladığınızdan beri üretiminizi sofralık zeytin üzerine mi düşünüyordunuz?
Reşat Akkan - Başından beri aklımda sofralık zeytin vardı. Zaman içinde ağaçlar büyüyüp meyve yapmaya başlayınca ilk sene 2004’te ilk mahsulü aldım. Tam 1 ton ürünü, arabama attım Akhisar’a götürdüm. Pikabımın üstünde… Zeytini iyi bir fiyata satıp geldim. Dedim biz zengin olduk. Ama aynı zeytin geçen sene ortalama fiyatı yarıya indi. Çiğ zeytin için. Aradan geçen 4 yılda, mazot 2 katından fazla artmış, ilaç 2,5-3 katı. Organik gübre 3 katı artmış. Amele parası %100’den fazla artmış. Eğer ben zeytinimi ham olarak satıyor olsaydım elimdeki mal varlığının herhalde yarısını yok etmiş olacaktım. Tek gelir kaynağım bu. Malı işlemeye geçmekle doğru bir karar vermişim. 2004’te deneme üretimine başladık. Deneme çalışmaları iyi netice verince, 2005’te toptan üretime başladık. Migros grubuyla anlaştık. Onlara butik olarak mevsimsel mal vermeye başladık. Çünkü malımızı hemen bitiriyordu. Sonra internet sitesi kurup oradan halka da satış yapmaya başladık. Baştan iyiydi. Ama sonradan kargo ücretleri birden artınca bıçak gibi kesildi. 10’da 1’ine düştü internet üzerinden satışlar. O zaman biz de normal ticarete yöneldik tekrar.
Zeytin Portalı - Bütün üretiminizi organik olarak mı yapıyorsunuz?
Reşat Akkan - Öyle olmak zorunda yasa gereği. Benim balım da olsaydı onu da organik yapmak zorundaydım. Ne bileyim patlıcan yetiştirseydim onu da organik yapmak zorundaydım. Kayıt yaptırdığım bütün arazilerimde organik yapmak zorundayım.
Zeytin Portalı - Arazileriniz aynı bölgede olmasa da bu geçerli mi?
Reşat Akkan - Onu bilmiyorum ama bana söylenen böyle. Zaten bizim başka amacımız yoktu. Konvansiyoneli zaten herkes yapıyor. Bizimki niş market. Tabi organik üretim konvansiyonele göre daha sıkıntılı. Beş seneden beri kullandığımız bir pamuklu bit ilacı vardı. Her sene iyi netice alıyorduk. Bu sene 2 kere attık. Pamuklu bitten bu sene çok zarar gördük. Öldürmedi. Şimdi ilacı üreten firma bize diyor ki, bizim ruhsatımız yok pamuklu bite karşı pamuklu koşnile karşı var. Tabi bu benim düşüncem kimyager falan değilim ama içindeki aktif maddeyle oynadılar. Belki içinde pamuklu bite de iyi gelen bir şey vardı. Bu sene iyi gelmedi. Bana ilaçlama, mazot, amele ve şu bu… Yaklaşık 5 iş günü ve büyük paraya maloldu. Bu gitti bu sene. Ağaçların gördüğü zarar ayrı onu bilemiyorum. Onu hasadın sonunda göreceğiz. Ne kadarı neyden kaynaklandı tam olarak bilmek mümkün değil. Benim ürünümü %10 etkileyecektir. Bu sene ben 100 ton ürün alırsam 10 ton kaybım vardır demek pamuklu bit yüzünden. O da ayrı bir yük tabi bizim sırtımızda.
Zeytin Portalı - 2004’te ilk üretime başladınız. Bu her sene katlanarak devam etti…
Reşat Akkan - 2004’te deneme üretimine başladık. 4 ton kadar. Değişik denemler yaptık. Tanka koyduk. Tenekelere koyduk. Plastik bidonlara koyduk. Kimini yuvarlama yaptık, kimini tuzlama yaptık. Kimini normal klasik yöntemle yaptık. Taş ve tuz baskısıyla yaptık. En uygunu ve kapasitemiz arttığı zaman bizim hakkından gelebileceğimiz üretim tarzı neyse iyi kalitede onu seçtik. Beton tank kullanmıyoruz. Plastik tank kullanıyoruz.
Zeytin Portalı - Ürünleriniz organik olduğu için düzenli kontroller yapılıyor. Peki, organik kararını nasıl verdiniz?
Reşat Akkan - Ben işe girerken ağaçları dikerken organik tarım yapacağım diye girdim. Çünkü herkesin yaptığı işi yaparak para kazanmak mümkün değil. Bunu iş hayatından biliyorum. Çok büyük olmak lazım onu yapmak için. 3000-4000 tonluk bir tesis kurmak lazım. Benim de öyle bir imkânım yoktu. Butik üretim tarzında niş marketlere yönelik organik ürün yaptım.
Zeytin Portalı - Son dönemlerde yeni eğilim; daha uzun yaşama, daha sağlıklı beslenme… Bu son 10 yıldaki eğilimi nasıl görüyorsunuz?
Reşat Akkan - Çok iyiydi krize kadar… Krizde etkilenmedik. Bir de biz uçmuyoruz fiyatlarda… Şimdi marketlerde bir fındığa bakın normal fındık 10 liraysa organik fındık 30-40 lira kilosu. Yani ulaşılamaz hale getiriyorlar. Bizim zeytinlerimiz büyük süpermarketlerde %20 fiyat farkıyla satılır. %300-%400 gibi astronomik fiyatlar yok. Öyle bir piyasa yok. Zaten o kimsenin hakkı da değil. Normal konvansiyonel ürüne göre %20 ile 50 arasındaki fark normalde iyidir. Çünkü tüketici 10 lira verip konvansiyonel ürün alacağına %20-25 fark verip organiğini alabilir. Ama siz onu %300-400’e çıkardığınız zaman alıcı kitlesini çok daraltmış olursunuz. Onun için Türkiye’de çok hızlı gelişeceğini ben öngörmüyorum organik piyasanın. Üreticiden sonraki aradakiler para kazanacak. Tabi ürünümüzü kendimiz işlediğimiz için ve kendimiz pazarladığımız için aradaki diğer artı değerler bize kaldığı için ayakta durabiliyoruz. Yoksa bu üretim kapasiteleriyle bu maliyetlerle kılı kırk yararak yaptığınız üretim ve pazarlama tarzıyla organikte de para kazanmak mümkün değil. Ama kendi ürünümüzü işliyoruz. O yüzden dışarıdan almaya göre biraz daha ucuz maliyeti. Konvansiyonelde çalışanın başında 24 saat durmuyorsunuz organikte öyle bir olay var. Adam bilmeden bile olsa kimyasal ilaç atsa teste takılsanız rezil olursunuz. Onun için kendi üretimimizde eğitimlilerle çalışmak çok önemli. Büyüme hızımız makul, ağaçlarımız büyüyüp de mahsul arttıkça biz de büyüyoruz. O kadar büyüyebiliyoruz. Yani sınırlı bir büyümemiz var.
Zeytin Portalı - Şu anda ne kadar ağacınız var? Yaygın tür hangisi?
Reşat Akkan - 10.000 kadar… 7000 kadar Gemlik var sonra domat var. Tekir ve Edremit var. 16 çeşit zeytin var. 14’ü koleksiyon bahçesi gibi… Tozlanmaya ve döllenmeye yardımcı oluyor. Kendimize, eşimize, dostumuza birer kavanozluk güzel zeytinler yapıyoruz. Değişik tatlar elde ediyoruz. Keyifli… Türkiye zeytin çeşitleri açısından zengin bir ülke. Çok güzel İzmir sofralık çeşidimiz vardır, birçok kişi bilmez. Çilli… Hiç tattınız mı bilmiyorum… Dünyanın en güzel yeşil sofralık zeytinidir. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü’nün kitabına bakarsanız, en lezzetli yeşil zeytin çeşidi. İşlemesi çok zor, çok hassas bir zeytin. Ama işlediğiniz zaman muhteşem bir tadı var. Çelebi var, Memecik var, Memeli var. 14 çeşit daha var ticari olmayan çeşitler. Gordal, manzanilla gibi İspanyol çeşitleri de var.
Zeytin Portalı - Akhisar bölgesinde Gemlikleri Domat’a dönüştürüyorlar… Siz nasıl yapıyorsunuz?
Reşat Akkan - 843 tane Gemlik’i aşılayıp Domat’a dönüştürdüm. 2 yaşındaydı fidanlar. Çok da memnunum. Çünkü ben aşılamadan önce Büyükbelen kasabasında baktım 20 yaşında tekir ve domat aşılanmış Gemlik ağaçları vardı o zaman… Benim hem orijinal fidanlı arazim var, hem de aşıladıklarım var. İkisi arasında hiçbir üretim farkı henüz yok. Ağaçların gövdesi taşımaz kökü zayıf olur deniyor. Ben gördüğümde 20 yaşındaydı ağaçlar taşıyordu. Benimkiler 8 yaşında. 30-40 yaşındayken sorun olur mu bilmiyorum. Yaşayıp göreceğiz eğer yaşarsak…
Zeytin Portalı - Gölmarmara yavaş yavaş kuruyor. Bunun bölge zeytinciliğine tarıma etkisi var mı?
Reşat Akkan - Gördes Barajı yapıldı. Demirköprü Barajı var. İklim değişikliği nasıl etkileyecek? Son 2 yılda baya geri çekilmişti göl. 400-500 metre eski çizgisinden içeri çekilmişti. Şimdi geldi geriye. Şimdi daha da gelecek. Söylentiye göre Gördes Barajı’nda patlak varmış. Barajın kapakları açılacak. Bu sene dolacak. Ama 3-5 sene sonra ne olur bilmiyorum. Benim yer altı suyum var ondan faydalanıyorum. Ama gölün havası sürekli poyraz estiği için kışın bizi dondan koruyor. Bizim orası sürekli olarak rüzgarlıdır. Normalde ovayı kırağı vurur. Bizim orayı vurmaz. Ben 1999’da gördüm burayı… Yoksa 1969’da çıktım buradan liseyi bitirince. Köyleri falan dolaştım. Bu bölge çok hoşuma gitti. Bakir bir bölgeydi. Ucuzdu da. Ovaya göre 7’de 1, 8’de 1 fiyatları vardı. Şu anda 2 katı gibi… ama o zaman 6-7 katı gibiydi fiyatlar. Bir de Bintepeler’in toprağı çok verimlidir. Benim arazim deniz seviyesinden yüksekliği 192 metredir. Onu Google’dan söylüyorum. Devamı...
Röportajın devamı için,
Bölüm 2: Alyattes Genel Müdürü Reşat Akkan ile Organik Zeytincilik Üzerine - 2'ye tıklayınız.